er valt nog veel te leren

Enige tijd geleden schreef ik een blog met de titel: "wat valt er nog te leren..."  Zoals je uit de titel van deze blog kunt zien is mijn conclusie dat er nog veel te leren valt.

Leren is leuk, leren is fun, dat zie je al bij hele kleine kinderen. Als een kindje geleerd heeft te lopen dan verschijnt er een big smile op het gezichtje en die gaat voorlopig niet weg. Het kindje geniet van wat het geleerd heeft. 

Dat zouden wij ook moeten doen: weer genieten van leren.

Leren is ook "zich iets eigen maken" en dat heeft te maken met eigenaarschap. Als je geen eigenaarschap voelt over hetgeen je leert (of moet leren) dan beklijft het niet, dan ben je het geleerde zo weer vergeten en heeft de hele les, cursus of leergang geen nut gehad. Dit zie je vaak op scholen en dan niet alleen bij de leerlingen of studenten maar ook bij de leraren. Zij moeten bijscholen, trainen, conferenties bezoeken en noem maar op, dit kost ontzettend veel (onderwijs) geld en tijd. Echter uit onderzoek blijkt dat deze bijscholingen en conferenties weinig tot niets bijdragen aan de onderwijspraktijk. Waar ligt dat nu aan? Mijns inziens omdat de leraren geen eigenaarschap voelen over hetgeen ze daar zouden moeten leren, hierdoor maken ze zich de geboden stof niet "eigen" en kunnen ze deze daardoor ook niet delen (Iets wat niet van jezelf is deel je niet!!).

Voor mijn promotie heb ik onderzoek gedaan naar het fenomeen dat in docententeams vaak innovaties niet "landen", er worden plannen gemaakt maar die worden vaak niet uitgevoerd of maar half en men begint alweer aan andere plannen. Hierdoor is het onderwijs "innovatiemoe" geworden. In mijn proefschrift ga ik hier dieper op in. 

Hoe kun je nu bewerkstelligen dat je wél eigenaarschap voelt over hetgeen je leert of wil leren. 

Dat begint bij de informatie die je krijgt. Je moet deze informatie op een goede manier aangeboden krijgen en hierover feedback kunnen vragen aan de aanbieder (zoals "bedoel je dit?" of "Oh, dat staat er"). Dit noem je datafeedback. Aan de hand van deze feedback ga je de informatie zelf interpreteren en hieruit consequenties trekken. Dan ontstaat er betrokkenheid bij die informatie en die data en dan kun je gaan leren als individu, als team, als collega's als leraren en leerlingen. Met andere woorden je gaat professionaliseren en hierdoor vinden er gaandeweg ook innovaties plaats. Bij leren gaat het altijd om iets nieuws. (iets dat je al kent of weet hoef je niet meer te leren). 

Figuur 1: samenhang tussen de verschillende processen die een rol spelen
 bij innoveren en de rol van informatie daarbij.

Professionaliseren

Professionaliseren is niets anders dan samen of collectief  leren (Verbiest, 2002, 2004), je professionaliseert nooit alleen, altijd in teamverband. Daarbij is collectief leren noodzakelijk om gewenste onderwijsvernieuwingen te kunnen realiseren (Teurlings & Uerz, 2009). Door Castelijns, Koster en Vermeulen (2009) wordt collectief leren gedefinieerd als gezamenlijke processen die leiden tot gezamenlijke opbrengsten. Dit als onderscheid met individuele leerprocessen die leiden tot individuele opbrengsten. Door collectief te leren ontwikkelt een team verbondenheid.

Collectief leren

Er zijn meerdere leercycli, zoals de bekende PDCA cyclus, maar om collectief te leren is de collectieve leercyclus van Castelijns et al. (2009) een goed  voorbeeld van een model om zo'n proces vorm te geven. Dit model bestaat uit de volgende zes stappen (zie figuur 2).

1. Ambitie ontwikkelen
2. Informatie verzamelen
3. Informatie interpreteren
4. Consequenties verbinden
5. Actie uitvoeren
6. Product en proces evalueren

Het team begint doorgaans met het formuleren van een of meerdere ambities. In stap 2 worden informatie aangeboden of gedeeld over het onderwerp uit de ambitie.. Door middel van discussie wordt in stap 3 deze informatie geïnterpreteerd (betekenis verlenen, eigenaarschap). Hierna worden er consequenties verbonden aan die interpretaties door het maken van stappenplannen en het bevorderen van de uitvoering daarvan door het benoemen van een tijdpad en het verdelen van de taken. Stap 4 uit de cyclus is het uitvoeren van de plannen (acties). Het proces en product moeten worden geëvalueerd (stap 5) en leiden tot het formuleren van nieuwe ambities (stap 6).

De interventies zijn gericht op het doorlopen van de hele cyclus, immers pas als de cirkel volledig doorlopen is, heeft er daadwerkelijk verandering in de praktijk plaatsgevonden en kan er van die veranderingsprocessen worden geleerd. Of een interventie al dan niet is geslaagd, wordt afgemeten aan de mate waarin de stappen van de cyclus daadwerkelijk zijn afgerond en een nieuwe cyclus begint.

De cyclus uit figuur 2  is een poging om collectief leren systematisch in gang te zetten. Door de cyclus te doorlopen ontwikkelt het team een collectief proces van verandering en professionalisering.

Figuur 2. Integrale methodiek voor collectief leren in organisaties (Castelijns, Koster & Vermeulen, 2009)

Indien U meer wilt weten over deze methodiek of eens een training met uw team wilt doorlopen om écht samen te leren en eigenaarschap te voelen over de innovaties van uw school, neem gerust contact met me op via info@cc-onderwijs.nl of via mijn website cc-onderwijs.nl

Bronnen

Castelijns, J., Koster, B., & Vermeulen, M. (2009). Vitaliteit in processen van collectief leren, samen kennis creëren in basisscholen en lerarenopleidingen. Antwerpen: Garant. 

Goes-Daniëls, M. (2011). Competent gemonitord. Van constructie van een CGO-monitor tot co-creatie binnen het middelbaar beroepsonderwijs in Nederland. Dissertatie. Heerlen: Open Universiteit.

Teurlings, C. & Uerz, D. (2009). Professionalisering van roc-docenten: zoeken naar verbinding. Tilburg: IVA.

Verbiest, E. (2002). Collectief leren in schoolorganisaties. Tilburg: Fontys Hogescholen.

Verbiest, E. (2004). Samen wijs. Bouwstenen voor professionele leergemeenschappen in scholen. Apeldoorn: Garant.

Syrie, China, vakantie en weer thuis

Elke week een blog schrijven is een mooi streven maar soms mis je gewoon de inspiratie om iets op te schrijven. Waar moet het over gaan? Altijd over onderwijs (want daar gaat je onderneming over) of over de zaken die je ook in het dagelijks leven bezig houden zoals een gifgasaanval in Syrie of een aardbeving in China waar niemand in onze wereld zich druk over lijkt te maken. Een onderzoek door de VN wordt tegengehouden door Rusland en China. Boeit het deze landen dan niet wat met de mensen in Syrie gebeurt? Ik vind het triest....
Het is sowieso onvoorstelbaar dat het ene deel van de bevolking in een land het andere deel uitmoordt maar we hebben het al zo vaak gezien dat we er met zijn allen murw van zijn geworden en toch.... We kunnen in ieder geval proberen onze kinderen zo op te voeden dat ze niet alleen kijken naar wie er hetzelfde als henzelf is en alleen daar mee omgaan maar zeker ook de verscheidenheid in mensen waarderen en het leuk vinden om nieuwe (lees andere of andersoortige) mensen te ontmoeten en te waarderen.
Waarom gaan we op vakantie? Omdat we het leuk vinden dat de mensen daar anders praten, koken, eten, gekleed zijn en we genieten daar met volle teugen van. Waarom vinden we diezelfde mensen dan vreemd als ze in ons eigen land op bezoek zijn of op zoek zijn naar vrede of vrijheid.
Als we onze kinderen zouden kunnen bijbrengen dat niemand "gek" of "raar" is en ze juist leren te genieten van wat de ander kan toevoegen dan zou de wereld er toch anders uitzien (denk ik, hoop ik).

In mijn praktijk van sChOOLCAFE kom is ook tegen dat kinderen al zo beschadigd zijn omdat ze gepest of gediscrimineerd worden en soms alleen maar omdat ze een "foute" bril hebben of omdat ze slimmer zijn dan de andere kinderen. Waarom? Het kan best leuk zijn om eens met zo iemand te praten of kennis te maken en dan blijkt dat je meer gemeen hebt dan dat je verschilt en zou het zomaar je beste vriend kunnen worden.
Dat maken we toch ook mee op vakantie, je denkt: die gekke Fransen maar allengs kom je in gesprek en blijkt die Fransman hetzelfde werk te doen als jij of heeft hij dezelfde hobby en heb je zomaar de leukste gesprekken. Waarom trekken we dat niet door in ons dagelijkse leven?
Op facebook kwam ik onderstaande tekst tegen en die wil ik graag bij het begin van het schooljaar delen.



Als we dit aan onze kinderen kunnen doorgeven en onszelf er ook naar gedragen dan maken we de wereld misschien een beetje beter....

Weer beginnen

Na een heerlijke vakantie in de Provence aan de voet van de Mont Ventoux is het altijd weer moeilijk om het ritme te hervinden. Waar moet je beginnen? Wie moet je bellen? Is iedereen al terug of stoor je mensen die nog volop vakantie hebben? Allemaal afwegingen die ik vandaag maak en waar ik me door laat afleiden.
In de vakantie heb ik lekker geluierd samen met mijn vriendin en mijn man en we hebben veel boeken gelezen waarvan twee me erg bij zijn gebleven: De gevangene van de Hemel van Ruiz Zafon en een heel ander genre: Kristal der dromen van Barbara Wood. 
Dit laatste boek gaat over een kristal dat gevormd werd bij een kosmische botsing bij het ontstaan van de aarde en dat miljoenen jaren later gevonden wordt door een Neanterthalermeisje. Het kristal maakt een reis om de aarde en iedere bezitster/bezitter ziet er iets anders in. In ieder geval gelooft ieder op zijn manier dat het kristal behulpzaam is bij de manier waarop men wil leven. of het nu zorgt voor zelfvertrouwen, geloof of liefde. Ieder krijgt wat hem of haar toekomt. Wat zij echter zelf niet zien maar wat wel uit het verhaal blijkt is dat het eigenlijk hun eigen kracht is die hen verder helpt, het kristal is daar alleen maar ondersteunend bij en na verloop van tijd is het niet meer nodig.
Zo stel ik me ook de functie van sChOOLCAFE voor. De kinderen/jongeren/ouders en leraren komen met hun vragen en problemen naar me toe. Ik help hen deze vragen en problemen onder ogen te zien en samen gaan we op zoek naar oplossingen waarbij we uitgaan van de eigen kracht van de vraagsteller. Uiteindelijk zal dan blijken dat ik niet meer nodig ben en men zelf vooruit kan. In ieder mens en in ieder kind steekt iets unieks, iets dat nog moet groeien en bloeien en dat de juiste prikkel nodig heeft om te ontstaan. Dit kan een blauwe kristal zijn maar dit kan ook een geborgen plek zijn waar men kijkt naar de eigenheid van iedereen en van daaruit wil werken aan de persoonlijkheid en de vooruitgang van kind, jongere, ouder of leraar. 

Toen ik mijn baan bij de Open Universiteit moest verlaten was ik zelf erg verdrietig daarover. Ik wist niet wat ik moest. Tijdens een van de begeleidingssessies die aangeboden werden door de OU moesten we een talentenboom samenstellen aan de hand van talentenkaartjes. Wat er uit kwam was verrassend maar eigenlijk ook weer niet. Ik had hem natuurlijk toch zelf gelegd. Er hoorde ook een soort spel bij: Het Talentenspel en dit werd georganiseerd door Jose Otten en Paula Aussems.
Uitkomst hiervan voor mij was dat ik op zoek was naar de hogepriesteres in mij. Als alle talenten aan bod komen dan kun je je hoogste zelf verwezenlijken (zie Aristoteles e.a.). 
Ik interpreteer de hogepriesteres als een soort wijze vrouw die anderen kan onderwijzen en die haar kennis wil delen met anderen. Dat is in ieder geval mijn doel met sChOOLCAFE en CC-Onderwijs  Misschien blijkt die talentenboom uiteindelijk wel mijn persoonlijke blauwe kristal te zijn en heb ik hem straks niet meer nodig voor het verwezenlijken van mijn dromen. 

Misschien een wat zweverigere blog dan jullie van me gewend zijn maar ja. ik ben dan ook net pas terug van vakantie in een prachtige inspirerende en oeroude omgeving...

Wat valt er nog te leren?

Het woord leren heeft tegenwoordig een nare bijsmaak als je sommige uitingen in en buiten het onderwijs mag geloven.
Toch is leren het mooiste wat er is en iedereen doet het. Bewust of onbewust, we leren elke dag. Het begint al bij de geboorte en het eindigt als we de laatste adem uitblazen. Blijkbaar is leren net zo'n levensbehoefte als eten en drinken.

Formeel leren op school wordt echter in het algemeen niet als "fijn" beschouwd, het is iets dat "moet" en men doet het om vooruit te komen of omdat het nu eenmaal van je verwacht wordt. 
Wat zou het mooi zijn als formeel leren als net zo behoeftebevredigend zou worden gezien als het leren dat je onbewust doet. Als dit leren (dat zich voornamelijk in instituten afspeelt) volledig zou aansluiten bij de ontwikkeling die de lerende (het kind, de volwassene) op dat moment doormaakt. Wat dat betreft is gepersonaliseerd onderwijs dan ook het toverwoord. Echter door de institutionalisering van het onderwijs is dat bijna niet mogelijk. Er moeten programma's gevolgd worden, er moet aan kwalificatiedossiers voldaan worden, methodes zijn streng geprogrammeerd en ga zo maar door. Waar is de aandacht voor het individu,de creativiteit van de leraar en het karakter van de school gebleven?

Gelukkig zijn er hier en daar nog initiatieven waar kinderen, die in het reguliere systeem "buiten de boot vallen", nog terecht kunnen. Vaak particuliere initiatieven, al dan niet door de Inspectie goedgekeurd. Maar hier wordt het hele kind gezien, niet alleen zijn of haar cijfers en niet alleen zijn of haar gedrag. Een kind mag zich hier in zijn of haar eigen tempo ontwikkelen en krijgt niet meteen een etiketje opgeplakt (zoals dom, lui, hoogbegaafd, autistisch en noem er nog maar een paar). 
Enkele voorbeelden van dit soort initiatieven zijn IBBO (ik ben bewust onderwijs), de democratische school, vijf plus vijf is elf, en een initiatief  binnen het Connect College te Echt (de agora, http://jan1fasen.wordpress.com/2013/06/23/geen-school-maar-een-agora-we-starten-in-augustus-2014/). Deze opsomming is zeker niet uitputtend en op vele plaatsen binnen Nederland, Europa of zelfs de wereld zijn dit soort pareltjes te vinden.
Als het reguliere onderwijs eens over de hekken zou gluren en van dit soort initiatieven zou leren en zich wat van de gedragingen die daar gangbaar zijn eigen zou maken dan was er al een wereld te winnen.

Ondertussen probeer ik met mijn sChOOLCAFE hier een steentje aan bij te dragen.  Kinderen en volwassenen die hulpvragen hebben op allerlei onderwijskundige gebieden worden bij sChOOLCAFE op individuele basis geholpen. Dat varieert van f2f wiskunde bijles tot scriptiebegeleiding en van schrijflessen tot een weg zoeken in het oerwoud van opleidingsmogelijkheden. Maar alles uitgaande van de eigenheid van het kind of de persoon die de hulpvraag heeft. Dit kunnen ook de ouders zijn of zelfs een leraar of schoolleider. sChOOLCAFE is dus zeker geen huiswerkklasje maar een ontspannen ontmoetingsruimte waar mensen terecht kunnen met al hun onderwijsvragen.

Een nieuw initiatief binnen Lijnspel is in wording, een instituut voor eigentijds leren staat op stapel, maar daarover volgende keer meer.....

O, O, O, O Vakantie!

Er moet me iets van het hart. Iets waar ik me al een hele tijd aan stoor. Het gaat over ellenlange vakanties en de verdeeldheid die dit veroorzaakt in de maatschappij.
Er zijn twee systemen waarin veel geld gepompt wordt in Nederland (en ook daarbuiten) en net die twee systemen liggen gemiddeld twee maanden per jaar plat. Vanaf eind juni t/m begin september hoef je niet te proberen om nog iets te regelen bij de Overheid of binnen het Onderwijs. Eind juni is het credo: "nee, dat gaat niet volgende week begint de vakantie" en begin september is er nog niets mogelijk vanwege de opstart van het nieuwe school- c.q. parlementair jaar.



Het parlementair reces begint half juli en er wordt officieel de derde dinsdag in september weer gestart. Ons land wordt in die tijd dus niet geregeerd. Zou dat erg zijn? Ik denk van niet, kijk maar naar België, in de tijd dat daar geen regering was is hun economie er fors op vooruit gegaan. Wat zouden onze bewindslieden zoal doen in hun vakantietijd?
Rutte ligt in zijn vakantie gelukzalig schaterlachend op een of ander zonovergoten eiland en bedenkt met vriendje Jort Kelder hoe hij het volk kan bewegen om toch maar een boot te kopen. Samsom roeit nostalgisch met zijn ex-Greenpeace vriendje en gaat walvissen spotten. Maar niet te ver de zee op want sinds Diederik een stropdas draagt neemt hij geen risico's meer. En Melanie? Die is nog even in Texas gebleven want dat bull-riden dat beviel haar wel. En onze eigen Limburgse minister Frans? Die fietst door het Limburgse land en speelt met zijn kinderen en laat ons en passant via FB meegenieten met het "amfibiale" leven in zijn tuin. Hopelijk zijn zij allen weer uitgerust als het Parlementaire Jaar weer begint.
Het Onderwijs dan? Ook hier ligt alles twee maanden plat. Heb je een vraag over een proefwerkpunt, over je vervolgstudie, over inschrijving of noem maar op dan moet je toch maar even wachten tot half augustus. Als je geluk hebt dan is er een ijverige leraar of administrateur een week eerder op school en meestal is deze persoon wel zo welwillend om je te willen helpen maar ja "het systeem ligt plat" of "die leraar is nog op vakantie" dus wachten maar.

Er wordt nergens zo veel geklaagd over werkdruk als in het Onderwijs, dat is ook heel begrijpelijk. Iedereen met een fulltime baan moet 1659 uur per jaar werken. In andere branches gebeurt dat in 40 uur per week en met maar 24 verlofdagen per jaar dus dat kan aardig gespreid worden. Die arme leraren echter mogen maar 28 uur per week werken en moeten die uren dan ook nog eens in tien maanden per jaar vervullen. Ik geef het je te doen, je zou van minder overspannen worden. Daarbij is uit onderzoek gebleken dat een korte vakantie net zo veel energie oplevert als een lange vakantie. Ik pleit er dan ook voor om scholen niet twee maanden te sluiten maar om flexibele vakanties in te voeren. Iedere school heeft zeer goede roostermakers in dienst dus dat zou geen probleem moeten zijn. Voor vervanging kan gemakkelijk gezorgd worden, er staan genoeg fris afgestudeerde leraren langs de kant en voor kinderen is soms een ander gezicht voor de klas ook prima.

Ligt heel Nederland plat in de zomer? Nee natuurlijk niet er zijn mensen die hard doorwerken omdat er toch gegeten, gedronken, geleefd moet worden. Dat zijn in het algemeen de Ondernemers. Door alle overheidsmaatregelen kunnen zij vaak niet op vakantie, zij hebben al moeite genoeg om het hoofd boven water te houden. Overheid en Onderwijs kunnen rustig twee maanden sluiten maar ik zou de chaos niet willen meemaken als de Ondernemers dat massaal en gezamenlijk zouden doen, we zouden raar opkijken.

Wie natuurlijk ook niet op vakantie gaan dat zijn de Ontslagenen. Zij kunnen het zich financieel niet veroorloven of zij zitten zo in een dip dat ze er echt geen fut in hebben om hun hele hebben en houwen te verplaatsen naar Frankrijk of Italië en daar hun (ex)collega's tegenkomen die meer geluk hebben gehad en nog (even?) bij de baas mogen blijven. De groep Ontslagenen is nog steeds groeiende, elke dag komt er een
aantal van gemiddeld 500 personen bij. Ik denk dat we met deze groep wel een aantal vakantieparken kunnen vullen. Misschien een idee? Maar dat gebeurde vroeger ook al, vakantieparken voor arme mensen, ik denk niet dat veel mensen zich daarvoor melden. Waarom kunnen al die Ontslagenen niet inspringen voor de onderwijzers en ambtenaren die op vakantie gaan, dan wordt het land geregeerd, het onderwijs verzorgd en is iedereen blij.(lekker kort door de bocht).

De oplossing? Overheid en Onderwijs zouden niet zo'n gesloten systemen moeten zijn, zich meer moeten openstellen naar de maatschappij en meer kijken naar hoe het er daar aan toe gaat. Als zij zich flexibeler gaan opstellen dan kan er veel meer. Het heeft zeker tijd nodig, maar het kan, dat heeft de evolutie tot nu toe wel bewezen.

Sinds maart 2012 mag ik mij zelfstandig ondernemer noemen, ook wel zzp'er genoemd. Dat betekent zelfstandige zonder personeel. Zelf ben ik meer gecharmeerd van de uitdrukking Zelfstandig Professional, ZP'er dus.
Het was een hectisch jaar van allerlei kansen, ontmoetingen en natuurlijk ook valkuilen en bedreigingen. Het was soms zwemmen of verzuipen maar wat heb ik genoten van alle nieuwe zaken die op mijn pad kwamen.

Zo doe ik een onderzoek naar de inzet van communities bij het Chemie Onderwijs van de @ZuydHogeschool en @CHILL. Ik kwam op plaatsen waar ik normaal gesproken nooit zou komen: diverse chemie fabrieken, een papierfabriek, bedrijven waar plastics gemaakt worden, de microbiologie afdeling van een ziekenhuis en noem maar op. Machtig interessant om al die verhalen van de studenten op te tekenen en te horen dat ze zich prettig voelen bij deze manier van werken. In een community for development (CfD) voelen zij zich vaak meer collega dan student en ze leren veel van de discussies met elkaar.

Intussen had ik diverse contacten met andere zp'ers en er kwam van alles voorbij, één van hen waarschuwde mij hiervoor. Hij gaf aan dat ik op een gegeven moment toch moest gaan focussen anders zou ik verdrinken in de informatiestroom. En ja +Dries van Gemert dat was bijna gebeurd, maar dank zij jouw waarschuwing dus niet!

Sinds begin dit jaar (2013) maak ik deel uit van de coöperatie Lijnspel van  +Leo Crombach en anderen. Binnen deze coöperatie werken ZP'ers aan hun eigen onderneming maar ook aan gezamenlijke projecten.
Onder de poot Lijnspel Onderwijs werk ik samen met Dirk Ernst en Leo Crombach aan allerlei projecten op onderwijsgebied. We zijn bijvoorbeeld bezig met het opzetten van een leergang "Ondernemend Onderwijs". Er loopt een Europees project op het gebied van het begeleiden van startende ondernemers en we gaan aan de slag met het aanbieden van workshops, cursussen en leergangen van taal tot rekenen en van ondernemerskwaliteiten tot sociale vaardigheden. Voor elk wat wils, een soort Volksuniversiteit dus maar dan anders.

Daarnaast ontvang ik nog leerlingen in mijn @schoolcafe, een ontspannen omgeving waarin leerlingen huiswerk kunnen maken, huiswerkbegeleiding krijgen en f2f coaching ontvangen op allerlei gebied van scriptiebegeleiding tot wiskunde het kan allemaal. Een leerling heeft het op de volgende manier verwoord:
"Een bijles-aanbieder waarmee je snel betere resultaten kunt behalen door op een ontspannen maar effectieve manier te werk te gaan".

Al met al bevalt dit leven me nu heel goed en ik hoop dat ik zo nog een tijd door kan gaan met mijn "collega's" van Lijnspel en alle anderen die ik op dit pad tegenkom.