Een nieuw begin... een nieuw leven?

Een rare aanhef vind ik zelf maar dat was wat me inviel en zo schrijf ik het dan ook maar op.
Op dit moment zijn een hoop mensen om me heen bezig met het afsluiten van het oude en het starten van een nieuw begin. Scheidingen, verhuizingen, nieuwe ondernemingen, nieuwe liefdes, de geboorte van een nieuw leven, maar ook afscheid nemen van dierbaren dat alles speelt zich in mijn directe nabijheid af.
Soms stemt het me verdrietig, soms weemoedig maar vaak ook blij voor de ander, dat er toch weer een lichtpuntje is en een nieuw leven zich aandient.

Voor onszelf geldt dit ook weer eens. Mijn man en ik zijn sinds 1 november de trotse eigenaren van een (kleinschalig) thuiszorgbureau "Competente Zorg" en we richten ons op de kwetsbare oudere mens die 24 uur per dag in zijn huis zit en soms nauwelijks meer daglicht ziet. Hij of zij krijgt wel thuiszorg maar dat houdt vaak in dat er 's ochtends iemand even de kousen komt aandoen en als je geluk hebt 's avonds iemand even komt kijken voor het naar bed gaan. de rest van de 24 uren is deze persoon dan helemaal alleen. Nu al een schrikbeeld voor velen van onze leeftijd (60-65 jaar).

Je ziet dan ook vaak dat mensen in onze leeftijdscategorie gaan zoeken naar alternatieve woonvormen om aan het schrikbeeld zoals bovenstaand beschreven te ontkomen. In de Limburger van afgelopen zaterdag 11 november stonden enkele voorbeelden van zo'n initiatieven en in onze omgeving wordt hier ook vaker over gemijmerd en gedroomd. Feit is dat men dan toch allerlei zaken goed moet regelen en ook weten te scheiden anders zijn dit soort woongemeenschappen ten dode opgeschreven.
Zelf hebben wij (van Competente Zorg) hier natuurlijk ook over nagedacht en we hebben zelfs ooit de euvele moed gehad om een project in te dienen bij IBA waarin wij onze droom uitgewerkt hadden dat in een groene omgeving ouderen en jongeren samen in een soort leefgemeenschap wonen, leren en werken.
Het plan heette 5xI: Leven met initiatief, invloed, inhoud, individualiteit en inspiratie (zie plan iba)
Dit plan leeft nog altijd, onze thuiszorgorganisatie moet een lerende community worden en zijn. Wij willen hier graag in samenwerking met anderen verdere invulling aan geven.
We houden jullie op de hoogte en indien je contact wil over onze thuiszorg, de lerende community of anderszins mail gerust:
competentezorg@kpnmail.nl

Eindejaarsgedachten

hier zit ik weer, na weer een jaar free-lancen, tijdelijke aanstellingen en opdrachten. Nieuwsgierig naar wat het volgend jaar weer zal brengen en met steeds minder stress daarover. Nu ik mijn 60e verjaardag gevierd heb met een onvergetelijk feest met zoveel mensen die me dierbaar zijn en in mijn stamkroeg (overigens dezelfde als die van Frans Timmermans) weet ik wat telt: dat je geliefden en jijzelf maar gezond mogen zijn. Dat is toch het belangrijkste, al het andere is alleen maar franje.

Dat wil natuurlijk niet zeggen dat ik nu op mijn lauweren ga rusten, helaas kan dat nog niet en eerlijk gezegd zou ik dat ook nog niet willen. Ik bruis nog van energie en wilde ideeën en wil me graag nog inzetten voor de (onderwijs)maatschappij.
Op dit moment ben ik nog werkzaam bij de EADTU maar die opdracht is op 1 januari a.s. weer afgelopen dus fris en vrolijk weer op zoek naar iets anders.

Mijn eigen bedrijf CC-Onderwijs is nog steeds actief voor ondersteuning en onderzoek in het onderwijs. Ik heb er weer zin in om nieuwe projecten op te pakken. Aangezien we nu weer van Minister Wiebes met de VAR verklaring mogen werken moet dat geen probleem zijn. Als hij nu ook kan zorgen dat opdrachtgevers minder huiverig zijn met inhuur van ZZP'ers dan is hij een toffe vent. 

Wat mij van het hart moet en wat mij ook opvalt in de laatste jaren is dat mensen zo primair op alles reageren. Er wordt alleen nog maar vanuit onderbuikgevoelens gereageerd en gestemd. Dat zie je bij Brexit, zwarte piet discussie en Trump en zo zijn er nog veel andere voorbeelden te geven. Lees de sociale  media er maar op na, je schrikt er van. Vaak gaat het om een directe reactie op informatie. Ik zou dus heel graag hier een pleidooi houden voor het meer inzetten van de collectieve leercyclus. Binnen deze cyclus leer je informatie te ontvangen, te interpreteren en daar consequenties uit te trekken, met deze consequenties maak je een plan (reactie) en dit plan voer je uit en evalueer je uiteindelijk. Dus niet meteen reageren maar eerst interpreteren en dan pas reageren. Dat zou zo maar eens een doel kunnen worden voor de volgende jaren. Het zou fijn zijn als we weer communities/gemeenschappen met elkaar gaan vormen, hard nodig in deze tijd!

De autonomie van de leraar

Mijmerend over het bovenstaande vroeg ik me af waarom alle innovaties en pogingen om de leraar uit het klaslokaal te krijgen toch altijd stranden.

De leraar kan toch autonoom handelen? Als je de zelfbeschikkingstheorie of zelfdeterminatietheorie (ZDT) van Deci en Ryan (2002) over de menselijke motivatie beschouwd zou dat positief moeten zijn.

De kern van deze theorie wordt gevormd door de stelling dat er drie natuurlijke basisbehoeften zijn die, indien deze bevredigd worden, een optimale functionering en groei van een persoon toestaan. Ook de intrinsieke motivatie van een persoon om doelen te bereiken hangt mede van de bevrediging van deze behoeften af. Een belangrijke stelling van de theorie is dat vormen van controle op het gedrag van anderen zorgt voor een afname van hun intrinsieke motivatie, omdat deze controle de bevrediging van de basisbehoeften frustreert. En daar zit hem nou net de kneep.

De enige plek waar de leraar zich autonoom kan voelen is in het klaslokaal, daar heeft hij/zij invloed op zijn manier van lesgeven, van omgaan met de kinderen/studenten en kijkt hem niemand op de vingers.

Buiten het klaslokaal heeft hi/zijj nl. totaal geen invloed. Niemand vraagt hem of haar hoe het rooster er uit moet zien (dat wordt voor hem/haar geregeld), welke onderdelen waar in het curriculum zitten, hoe de school ingericht wordt, welke methode gebruikt wordt, hoe het hele onderwijs in Nederland geregeld zou moeten zijn enz. enz. 

Natuurlijk is dit wat overtrokken, er zijn genoeg mogelijkheden tot inspraak maar dat is nooit op hoofdlijnen. De leraar (en ook de leerling en de student, maar dat is een ander verhaal) heeft vaak het gevoel dat er langs hem of haar heen en over hem/haar heen beslist wordt. 

Men heeft niet het gevoel dat er gebruik gemaakt wordt van zijn/haar competenties en daardoor is de verbondenheid met het werk niet groot. Vaak moet uitgevoerd worden wat anderen bedenken of bedacht hebben.

Dus.... willen we de leraar uit de klas krijgen en samenwerking tussen de diverse disciplines en docenten bevorderen dan moeten we hem/hen ook de autonomie geven om zelf met innovaties te komen, zelf lessen te ontwerpen en zelfs de lead geven om onderwijs te ontwerpen en te veranderen. Laat hem zelf tonen dat hij competent is in zijn vak en zich verbonden voelt met zijn vak, de school en het onderwijs. Dan krijg je intrinsiek gemotiveerde mensen die frank en vrij om zich heen kijken en voeling hebben met alles wat er gebeurt. Zij zijn dan ook in staat om gewenste veranderingen te signaleren en door te voeren.

Hou op met die sturing van bovenaf, van directies, besturen en overheid.

Haal die leraar uit de klas en luister eens naar wat hij/zij te vertellen heeft. Dat kon nog wel eens heel verrassend zijn en leiden tot allerlei nieuwe, echt doordachte vormen van onderwijs.

Het vormen van communities kan hierbij zeer behulpzaam want samen sta je sterker dan alleen.

Dat doen we al....

Als je zoals ik in het onderwijs werkt, hetzij als adviseur hetzij als meewerkend voorwerp dan is een van de opmerkingen die je het meeste hoort: "dat doen we al".
Vaak werkt dat frustrerend voor het proces want als je "het" toch al doet dan hoef je niet meer mee te doen, kun je lekker achterover leunen, is de deur dicht.


Natuurlijk is het ook begrijpelijk dat deze opmerking zo vaak gebezigd wordt, want zoals ik al vaker schreef in mijn blogs is er geen enkel systeem waar zo veel veranderd, geïnnoveerd en van bovenaf opgelegd wordt als binnen het onderwijssysteem.


Maar als je dan doorvraagt "wat doen jullie dan al?" dan blijkt dat er kleine veranderingen hebben plaatsgevonden, dat men wel eens met een leraar van een andere school spreekt of dat men op directieniveau convenanten getekend heeft. Van echte samenwerking, samen delen of zelfs collectief leren is er dan nog geen sprake. 
Echte innovatie moet van binnen uit het systeem komen, er moet een noodzaak zijn, nee zelfs gevoeld worden, door de mensen die in het primaire proces bezig zijn. Zij moeten aan de bel trekken en aangeven dat er een gedeeld probleem is, dat opgelost moet worden en dat men anders niet verder kan.

Dit is ook het kenmerk van communitiies (of practice). waarin mensen samen werken en leren.

Een Communtie of Practice (CoP) is een groep mensen die een intrigerende vraag, zorg, probleem of passie met betrekking tot een bepaald domein of product delen en die hun kennis en vaardigheden willen verdiepen door middel van een continue uitwisseling hierover[1].  

Door dat samen werken en leren, zelfs over de eigen school of beroepsgroep heen krijgen mensen een bredere kijk op hun werk en omgeving en ontstaan er weer nieuwe samenwerkingsverbanden en ideeën. Door deze vorm van (netwerk) leren gaan leraren zien dat ze vaak wel denken dat ze iets al doen maar dat dit vaak heel fragmentarisch is en dat men het grotere geheel niet overziet of overzien heeft. Door de contacten met anderen wordt het beeld vollediger en wordt er veel meer geleerd. Men kijkt letterlijk naar buiten en is "open-minded". 

Ik pleit er dan ook voor om leraren niet alleen docentstages buiten het onderwijs te laten doen (ook dat is heel belangrijk) maar ook binnen het onderwijs, bij andere scholen, schooltypen en zelfs andere onderwijstypen. Kijk eens over die muur. Laat een leraar van het Gymnasium eens een week meelopen of liever nog les geven op een VMBO. Zo krijgt men begrip en respect voor elkaars werkzaamheden en dan is het misschien zo dat "bekend maakt ook bemind" ontstaat.

Utopia? Ik hoop het niet.... 

---

[1] (Wenger, McDermott & Snyder, 2002: Cultivating Communities of Practice. Harvard Business Press)