Een virus en alles werd anders

 In januari schreef ik nog een blog over 2020 en dat het een goed jaar zou worden, hoe anders is dit verlopen.

Na de carnaval werden we geconfronteerd met het COVID-19 virus en moesten we onze vertrouwde werkplek verlaten en thuis gaan werken. Heel Zuyd moest omschakelen van voornamelijk on-site lesgeven naar totaal on-line lesgeven en werken. 

Dat kostte heel wat moeite maar het is (grotendeels) goed gelukt. Wat een inzet van docenten, ondersteunend personeel maar zeker niet te vergeten ook van de studenten. Je zag her en der juweeltjes opkomen van mensen die creatief met deze situatie omgingen.

Diploma-uitreikingen gebeurden digitaal of met inachtneming van alle restricties op zeer alternatieve locaties, het conservatorium maakte een digitaal concert waarbij ieder in zijn eigen huis meedeed, Al met al een zeer leerzame periode.

In deze tijd werd ik door de Lector "Professionalisering van het Onderwijs" gevraagd om mee te werken aan een onderzoek naar hoe docenten en studenten de periode van on-line studeren, doceren en werken ervaren hadden en wat zij daarbij als positief ervaren hadden en wat ze daarvan mee wilden nemen naar de "post-corona"tijd. Dit onderzoek is in volle gang. Het heeft heel wat (bruikbare) statements opgeleverd waar Zuyd straks mee aan de slag kan. Het onderzoek betreft een Group Concept Mapping waarbij statements gesorteerd worden aan de hand van keywords en deze naderhand gerate worden op bruikbaarheid en van een waarde worden voorzien. Al met al een interessant onderzoek waarvan we de resultaten eind van het jaar hopen te publiceren.

Het thuiswerken valt niet tegen, vergaderingen verlopen efficiënter  en doordat je minder wordt afgeleid krijg je ook meer gedaan. Dat is echter ook het grootste gemis, even bij een collega binnenlopen voor een praatje of een spontane ontmoeting bij de koffieautomaat is er nu niet bij en dat is vaak toch wat eenzaam zo op je werkkamer in je eigen huis. Je merkt dat de "jus"van het samenwerken er zo een beetje af is.

Gelukkig kan ik mijn "samenwerk"drift wel kwijt in de stadstuin in centrum Heerlen. Een groep van ongeveer 20 vrijwilligers heeft op een braakliggend stuk grond in samenwerking met de Gemeente Heerlen en enige sponsors een tijdelijke stadstuin ingericht.. Hier wordt getuinierd, gespeeld, vergaderd en ontmoeten we elkaar in de buitenlucht en zeker met inachtneming van de 1,5 mtr afstand. Maar er is fysieke ontmoeting en dat is en blijft belangrijk voor mensen. 

Volgende week hopen mijn echtgenoot en ik nog voor 2 weekjes naar Frankrijk te gaan. Villes sur Auzon is ons plekje aan de voet van de Mont Ventoux. zoals het er nu uitziet moet dat kunnen. De camping is rustig en er zijn niet veel besmettingen. Fingers crossed dan maar. 

Hopelijk kunnen we uiteindelijk 2020 toch met een goed gevoel afsluiten en kunnen we zeggen dat we veel geleerd hebben, over onszelf, over de mensheid, over de natuur die toch altijd en overal zijn gang gaat en over online lesgeven en leren. Dat zou winst zijn.

Is onderwijs een prijsvraag?

Wat een rare vraag in de titel...  en toch als ik de oproep van Sander Dekker bij De Wereld Draait Door hoor, waarin hij vraagt of Nederland met hem meedenkt in een nationale dialoog om zo een samenhangende visie over de inhoud van het onderwijs te vormen, bekruipt me het gevoel dat hij een prijsvraag uitschrijft  over de vraag of kinderen de juiste dingen op school leren en goed worden voorbereid op hun toekomst in de maatschappij. 

Onderwijs maken en geven is niet zoiets als een slogan bedenken. Onderwijs is een vak en dat vak moet uitgevoerd worden door professionals en niet door Jan de slager of Piet de bakker. Beide laatsten hebben hun eigen vak en willen ook niet dat de hele wereld zich met hun vak bemoeit. De minister van Volksgezondheidszorg roept toch ook niet op om mee te denken hoe je het beste een blindedarmoperatie uitvoert.

Dus onderwijsmensen laat dit niet op je zitten, protesteer hiertegen. Neem het onderwijs zelf ter hand en laat zien dat je er bent en dat je in de eerste plaats een professional bent.
Dat er iets moet gebeuren... dat weten we inmiddels allemaal. Maar er gebeurt al heel veel alleen weten we het vaak niet van elkaar omdat we te druk zijn met de zaken van alledag, van alle brandjes die geblust moeten worden en omdat we 's avonds vaak van vermoeidheid van de bank rollen.

Daardoor zijn we vaak niet in staat om de inspirerende nieuwe initiatieven tot ons te nemen.
Gisteren mocht ik getuige zijn van een onderwijsavond van hartverwarmend onderwijs Limburg in het Brandenberg College te Landgraaf. Veel inspirerende sprekers met prachtige onderwijsvoorbeelden. Twee wil ik hier noemen. #GeenSchool. Deze beweging heeft samen met leraren, sponsors én leerlingen het Brandenberg College in een week tijd veranderd van een grijze, grauwe school in een volledig opgepimpte kleurrijke leefruimte.   
Daarnaast werd ik zeer enthousiast van het verhaal van Sjef Drummen over Agora Roermond
een school die eigenlijk geen school meer is maar een warm bad voor kinderen, een nieuwe leefwereld waarin ze op hun eigen manier en op hun eigen tempo kunnen leren maar waar ze wel een diplomagarantie krijgen en waar dit ook wordt waargemaakt.
Al met al een zeer leerzame avond waar ik hopelijk nog de vruchten van ga plukken.

Dus Minister Bussemaker en Staatssecretaris Dekker kom eerst eens praten met de onderwijsmensen zelf en kijk eens wat er al allemaal is. Misschien moeten jullie alle innovatieve zaken met elkaar verbinden of zorgen dat er een instituut is dat dat kan. Zorg dat het onderwijs hierover geïnformeerd wordt maar schrijf niet een of andere prijsvraag uit over zoiets belangrijks als ons onderwijs. 
Er zijn genoeg professionals in het onderwijs (leraren, wetenschappers e.a.) en niet te vergeten de studenten zelf die met jullie mee willen denken maar dan wel op een professionele manier!

De autonomie van de leraar

Mijmerend over het bovenstaande vroeg ik me af waarom alle innovaties en pogingen om de leraar uit het klaslokaal te krijgen toch altijd stranden.

De leraar kan toch autonoom handelen? Als je de zelfbeschikkingstheorie of zelfdeterminatietheorie (ZDT) van Deci en Ryan (2002) over de menselijke motivatie beschouwd zou dat positief moeten zijn.

De kern van deze theorie wordt gevormd door de stelling dat er drie natuurlijke basisbehoeften zijn die, indien deze bevredigd worden, een optimale functionering en groei van een persoon toestaan. Ook de intrinsieke motivatie van een persoon om doelen te bereiken hangt mede van de bevrediging van deze behoeften af. Een belangrijke stelling van de theorie is dat vormen van controle op het gedrag van anderen zorgt voor een afname van hun intrinsieke motivatie, omdat deze controle de bevrediging van de basisbehoeften frustreert. En daar zit hem nou net de kneep.

De enige plek waar de leraar zich autonoom kan voelen is in het klaslokaal, daar heeft hij/zij invloed op zijn manier van lesgeven, van omgaan met de kinderen/studenten en kijkt hem niemand op de vingers.

Buiten het klaslokaal heeft hi/zijj nl. totaal geen invloed. Niemand vraagt hem of haar hoe het rooster er uit moet zien (dat wordt voor hem/haar geregeld), welke onderdelen waar in het curriculum zitten, hoe de school ingericht wordt, welke methode gebruikt wordt, hoe het hele onderwijs in Nederland geregeld zou moeten zijn enz. enz. 

Natuurlijk is dit wat overtrokken, er zijn genoeg mogelijkheden tot inspraak maar dat is nooit op hoofdlijnen. De leraar (en ook de leerling en de student, maar dat is een ander verhaal) heeft vaak het gevoel dat er langs hem of haar heen en over hem/haar heen beslist wordt. 

Men heeft niet het gevoel dat er gebruik gemaakt wordt van zijn/haar competenties en daardoor is de verbondenheid met het werk niet groot. Vaak moet uitgevoerd worden wat anderen bedenken of bedacht hebben.

Dus.... willen we de leraar uit de klas krijgen en samenwerking tussen de diverse disciplines en docenten bevorderen dan moeten we hem/hen ook de autonomie geven om zelf met innovaties te komen, zelf lessen te ontwerpen en zelfs de lead geven om onderwijs te ontwerpen en te veranderen. Laat hem zelf tonen dat hij competent is in zijn vak en zich verbonden voelt met zijn vak, de school en het onderwijs. Dan krijg je intrinsiek gemotiveerde mensen die frank en vrij om zich heen kijken en voeling hebben met alles wat er gebeurt. Zij zijn dan ook in staat om gewenste veranderingen te signaleren en door te voeren.

Hou op met die sturing van bovenaf, van directies, besturen en overheid.

Haal die leraar uit de klas en luister eens naar wat hij/zij te vertellen heeft. Dat kon nog wel eens heel verrassend zijn en leiden tot allerlei nieuwe, echt doordachte vormen van onderwijs.

Het vormen van communities kan hierbij zeer behulpzaam want samen sta je sterker dan alleen.

Passie voor het Onderwijs

Deze week heb ik weer een mooi staaltje van hoe het niet moet meegemaakt. 

Twee studenten van een niet nader te noemen ROC hebben stage gelopen op hun eigen school. En horen dus vlak vóór de vakantie dat hun stage onvoldoende is en dat ze dus niet door kunnen naar het vierde jaar. 
Zoals ik het kan zien (ik weet niet of ik alle gegevens heb) heeft één van de studenten in april j.l. een beoordeling gehad en daarna niets meer. Tot deze week het oordeel onvoldoende kwam. Op het beoordelingsformulier van april stond één zin, die ik, de moeder van de student en de student zelf niet konden lezen. Ik kon er absoluut geen chocolade van maken. Van leerdoelen en adviezen kon dus al helemaal geen sprake zijn.
Hoe kan het toch dat een stage op je eigen school op die manier afloopt? Je bent toch in een ultieme onderwijssituatie en je zou daar toch wat moeten leren. Je coaches en leraren zijn toch in de buurt? Dan verwacht je toch dat je begeleiding krijgt en dat men je helpt om je (leer)doel te verwezenlijken? Ik verbaas me nog elke dag over de praktijken in het onderwijs.....

Toch zijn er ook hele mooie zaken te melden, gelukkig!
Ik heb zes weken lessen mogen verzorgen aan eerstejaars HBO ICT studenten en dan met name het vak onderzoeksvaardigheden. De studenten hadden hier niet veel mee, veel theorie en saai. Als eindopdracht moesten ze een onderzoeksrapport schrijven over een casus. Deze casus ging over real life soaps zoals Utopia. Ik was zeer blij verrast met de kwaliteit van de onderzoeken en de onderzoeksrapporten. Er zat zelfs een groepje bij dat een 10 scoorde. Dat geeft dan weer erg veel voldoening en daar doe je het toch voor.


In een ander project heb ik de Onderwijs- en examenregelingen (OER) van diverse opleidingen mogen aanschouwen. Velen daarvan zijn prima in orde en studenten kunnen dan ook goed terugvinden wat van hen verwacht wordt en wat zij van hun opleiding mogen verwachten. Enkele OER's echter zijn echt onder de maat. Men beseft blijkbaar niet dat dit rechtsgeldige documenten zijn waaraan studenten rechten kunnen ontlenen. Je moet van goede huize komen om informatie te vinden en de teksten zijn vaak zo doorwrocht dat je je afvraagt waar het over gaat.
Als je van je studenten verwacht dat ze goed werk afleveren dan moet je als opleiding zeker het goede voorbeeld geven. Zo moeilijk is dat toch niet!

Al met al weer een zeer leerzame week achter de rug met veel ups en downs maar wel nog altijd met passie en liefde voor het onderwijs!